Crnogorsko državljanstvo - izazov

14.06.2021.

Zašto je potrebno javno govoriti o zakonskim načinima dobijanja crnogorskog državljanstva?


Pitanje zakonitog boravka (privremenog i trajnog), kao jednog od uslova za sticanje crnogorskog državljanstva i uvođenje ovog pitanja u polje političkih manipulacija, dovelo je do brojnih kontraverzi, organizovanja protesta, ubiranja političkih poena, i naravno do svjesnog zamagljivanja ovog pitanja, što je u direktnoj suprotnosti sa principom prava građana da znaju.


Centar za građanske slobode (NVO CEGAS) je, uz pomoć Balkan Civil Society Development Network (BCSDN), ušao u detaljnu analizu postojećih zakonskih okvira za dobijanje crnogorskog državljanstva, utvrđivanje prebivališta, kao i tumačenja pojma zakonitog boravišta i uslova za sticanje trajnog boravišta.


Šta je zakoniti boravak u Crnoj Gori?


U javnosti se dosta spekulisalo o “misteriji” zakonitog boravka. Rješenje za ovo se jednostavno “krije” u normama Zakona o registrima prebivališta i boravišta, kao i važećem Zakonu o strancima, a termin zakonitog boravka je jasno određen u jednoj od Odluka Vlade o kriterijumima za utvrđivanje uslova za sticanje crnogorskog državljanstva prijemom iz 2008. godine.


Mora se istaći da je zakoniti boravak i privremeni i trajni, ali postojeća odluka razrađujući zakonsku normu, 5 godina privremenog neprekidnog boravka čini uslovom da se uđe u zonu trajnog boravka.


Da zaključimo, navedene kategorije moraju imati 5 godina privremenog neprekidnog boravka da bi ispunile uslov da dobiju status trajnog boravka koji bi nakon neprekidnih 10 godina postao jedan od uslova za dobijanje državljanstva.


Prema ovoj Odluci, zakoniti boravak se dijeli na:

• Boravak do 90 dana;

• Privremeni boravak (5 godina neprekidnog privremenog daju uslov za dobijanje trajnog boravka); 

• Trajni boravak (10 godina trajnog boravka daju jedan od uslova za sticanje crnogorskog državljanstva prijemom).


Ostaje otvoreno pitanje, da li je i 5 godina prethodnog privremenog boravka, u odnosu na nespornu činjenicu da je zakonit, dio koji treba računati u vrijeme potrebno za sticanje jednog od uslova za dobijanje crnogorskog državljanstva prijemom?


Dobijanje crnogorskog državljanstva otvara mogućnost upisa u evidenciju prebivališta, pa nakon dvije godine i upisa u birački spisak. Politički subjekti prava građana i građanki često posmatraju kroz prizmu partijskih rezona, nacionalističkih stavova, ali i partikularnih interesa. Zato držimo da je neophodno o ovoj temi otvoriti sveobuhvatnu i na činjenicama zasnovanu društvenu debatu, u cilju čega će CEGAS u narednih par mjeseci periodično objavljivati nalaze do kojih dolazi kroz istraživanje ove teme.


Koje su to kategorije privremenog boravka koje se mogu transformisati u kategoriju trajnog boravka?


Važeće tumačenje zakonske norme da je potrebno 10 godina zakonitog i neprekidnog boravka razrađeno je odlukom na način da vam je potrebno 5 godina neprekidnog, zakonitog i privremenog boravka da bi stekli uslov da dobijete mogućnost trajnog, zakonitog i neprekidnog boravka, koji treba da traje 10 godina za ostvarenje jednog od uslova za dobijanje crnogorskog državljanstva. Drugo moguće tumačenje, koje nije prihvaćeno u praksi tretira činjenicu da su i privremeno i trajno boravište zakoniti. U tom slučaju, faktički rok od 15 godina za ostvarenje jednog od uslova za dobijanje crnogorskog državljanstva, bio bi skraćen za 5 godina.


Na osnovu našeg dosadašnjeg istraživanja kroz zahtjeve o slobodnom pristupu informacijama, dobili smo broj lica koja su trenutno u okviru instituta privremenog boravka i privremenog boravka radi rada, a koja se mogu transformisati u trajno boravište.  


Taj broj lica je 15 578. 


Do broja od 15 578 građana i građanki smo došli kroz analizu privremenog boravka i privremenog boravka radi rada, izdvojivši kategorije koje zakonski ulaze u zonu mogućeg dobijanja trajnog boravišta nakon 5 godina privremenog boravišta. Samim tim, ta lica ostvaruju jedan od uslova za dobijanje crnogorskog državljanstva. Ove kategorije podrazumijevaju lica koja su na privremenom boravku:

•           po osnovu spajanja porodice - ukupno 9816 lica; 

•           po osnovu autonomnog boravka - ukupno 110 lica;

•           po osnovu  korišćenja i raspolagnja pravom na nepokretnosti koju posjeduje u Crnoj Gori - ukupno 1866 lica;

•           dozvola za privremeni boravak i rad izvršnom direktoru privrednog društva i preduzetniku koji su registrovani u Crnoj Gori u skladu sa zakonom kojim se uređuju oblici obavljanja privrednih djelatnosti i njihova registracija - ukupno 3786 lica.


Treba znati da će sva ta lica (onih 15 578), bilo koje od tumačenja da bude uzeto kao osnov, prije ili kasnije ostvariti uslove za dobijanje trajnog boravka i potencijanu mogućnost dobijanja crnogorskog državljanstva, što Crnu Goru čini baštinikom otvorenog i evropskog društva u ovoj javnoj politici.


Iako Zakon faktički ne isključuje lica koja su na privremenom boravku radi: školovanja, specijalizacije stručnog osposobljavanja, naučno-istraživačkog rada, liječenja, humanitarnih razloga, obavljanja vjerske službe, volonterskog rada i drugim slučajevima u skladu sa međunarodnim ugovorima, mala je šansa da ova lica borave u Crnoj Gori po ovom osnovu duže od 10 godina neprekidno, odnosno faktički 15 godina neprekidno.


Takođe, bitno je napomenuti da privremeni boravak radi rada prilikom izdavanja dozvole za zapošljavanje stranaca, sezonskog zapošljavanja, pružanja ugovorenih usluga, kao i kretanja lica unutar stranog privrednog društva, ne mogu trajati neprekidno duže od 2 godine. 


Evidentno je da bi tumačenje zakonske norme neprekidnog zakonitog boravka kao neophodnih faktičkih 10 godina (umjesto 15 godina), izazvalo posljedice na kategoriju lica koja su već u trajnom boravku, a taj broj iznosi ukupno 23 780 lica od 2010. do 2021. godine.


Prema podacima koje smo dobili iz Ministarstva unutrašnjih poslova, Crna Gora ima preko 760 000 državljana, dok prijavljeno prebivalište u Crnoj Gori ima oko 640 000 državljana. Ovo ukazuje na to da čak 120 000 državljana (1/5 crnogorske populacije prema zvaničnim podacima Monstata), nema prijavljeno prebivalište u Crnoj Gori. 


Sa detaljnijom analizom podataka vezanih za državljanstvo, boravište i prebivalište izlazićemo redovno u javnost u narednom periodu.

Komentari

Učestvuj i ti

Pošaljite vaš stav ili pitanje. Otvoreni smo za sve vašeideje i sugestije.

Prijavi se

Učestvuj i ti

cross Zatvori

Prijatelji sajta